Pril ouderschap: dit moet je weten en doen

Handelingsperspectieven voor pril ouderschap op de werkvloer

Er komt veel kijken bij pril ouderschap, voor zowel ouders als werkgevers en leidinggevenden. Wat moet je allemaal regelen? Aan welke rechten en plichten moet je voldoen? In dit artikel lees je alles over verlofregelingen, kolven, adoptie, zwangerschapsdiscriminatie en meer. Belangrijke zaken om goed op orde te hebben, zodat alle ouders hun werk en hun zorgtaken kunnen (blijven) combineren. Omdat er hierbij een gedeelde verantwoordelijkheid is voor werkgevers en werknemers, belichten we allebei de perspectieven.

 

Je leest straks meer over de wettelijke verplichtingen waar werkgevers en werknemers aan moeten voldoen. Omdat er op sommige gebieden en onderwerpen – zoals adoptie en draagmoederschap – weinig wettelijk geregeld is, raden we aan altijd deze stappen te zetten:

  • Kijk kritisch naar de bestaande regelingen en het beleid binnen jouw bedrijf, voldoen die aan de behoeften van alle ouders?
  • Het is van belang dat werknemers in gesprek (kunnen) gaan en blijven met hun leidinggevenden of HR-collega’s om zo op de hoogte te zijn van elkaars wensen en duidelijke afspraken te maken.
  • Hoe zit het met de cultuur op de werkvloer? Voelen álle werknemers de mogelijkheid om te bespreken waar ze behoefte aan hebben?
  • Leidinggevenden kunnen zelf het goede voorbeeld geven, bijvoorbeeld door open te zijn over hun eigen werk-zorgverdeling.
  • Vraag je als werkgever af of je partners hetzelfde benadert en behandelt als zwangere werknemers, want uit ons onderzoek blijkt dat partners nog steeds te weinig gezien worden als werkende ouder.

Zwangerschap en werk, wat mag en wat moet?

Al sinds de jaren ‘30 van de vorige eeuw hebben vrouwen in Nederland recht op zwangerschapsverlof. Daarnaast zijn er ook andere rechten én plichten voor mensen die in verwachting zijn. Je leest ze hieronder.

Werknemer
Wat zijn je rechten en plichten als je zwanger bent en gaat solliciteren?

Als je zwanger bent en gaat solliciteren ben je tijdens of na het gesprek niet verplicht een werkgever te vertellen over je zwangerschap of kinderwens. Daarnaast is een werkgever onder de Algemene Wet Gelijke Behandeling verplicht om tijdens een sollicitatiegesprek alleen vragen te stellen die relevant zijn voor de functie. Vragen over de balans tussen werk en zorg voor kinderen zijn bijvoorbeeld niet toegestaan. De verantwoordelijkheid ligt hiervoor bij de werkgever, maar mocht je toch ongepaste vragen krijgen vind je in dit artikel een aantal tips hoe je kunt reageren.

Je bent zwanger: hoe ga je het gesprek met je werkgever aan?

Je bent verplicht om je zwangerschap binnen een termijn van minstens drie weken voor het zwangerschapsverlof te melden aan je werkgever. Voor een werkgever is het fijner om zo vroeg mogelijk op de hoogte gesteld te worden. Zo kan er op tijd vervanging geregeld worden voor tijdens je verlof. Daarnaast heb je ook rechten zodra je het vertelt, zoals een aangepaste werkplek en meer pauze. Om je te helpen dit gesprek te voeren, heeft WOMEN Inc. samen met 24Baby deze gespreksstarter gemaakt. In de gespreksstarter vind je een checklist terug met de punten die je moet bespreken en regelen met je werkgever. Je kunt altijd aangeven dat je het fijn zou vinden als er een collega bij het gesprek aanwezig is waarin je deelt dat je in verwachting bent en/of het gesprek waarin jullie je andere zaken regelen voor je zwangerschap. Zo heb je een getuige en iemand die je bij kan staan.

Waar heb je recht op als zwangere werknemer?

Er zijn een aantal rechten die je als zwangere werknemer hebt tot aan je verlof:

  1. Tijdens je zwangerschap heb je recht op een vrijblijvend gesprek met de bedrijfsarts. Daarnaast mag je onder werktijd altijd naar controles en doktersafspraken. Hiervoor hoef je geen vakantie-uren op te nemen en je loon wordt gewoon doorbetaald tijdens het zwangerschapsonderzoek en de reistijd.
  2. Voordat je met verlof gaat heb je ook recht op: (1) meer pauzes (maximaal 1/8 van de werktijd), (2) aangepaste werktijden en (3) een rustplek.
  3. Als zwangere werknemer ben je tot je bevalling vrijgesteld van overwerk en nachtdiensten.
Werkgever 
Wat zijn je plichten als werkgever tegenover een zwangere werknemer?

Er zijn een aantal verplichtingen waar je als werkgever aan moet voldoen als je een zwangere werknemer in dienst hebt:

  1. Een zwangerschap, bevalling en/of moederschap mogen geen redenen zijn om iemand af te wijzen voor een functie of om een contract niet te verlengen.
  2. Je mag een zwangere werknemer niet ontslaan vanaf het begin van de zwangerschap tot aan zes weken na het zwangerschapsverlof.
  3. Heeft jouw werknemer je op de hoogte gesteld haar zwangerschap? Dan ben je verplicht om de werknemer binnen twee weken in te lichten over de mogelijke gevaren van het werk voor haar en het kind. Verder heb je als werkgever de verplichting om de veiligheid en gezondheid voor ouder en kind ook daadwerkelijk te waarborgen.

Welke verlofregelingen bestaan er?

Met verlof gaan is een belangrijk onderdeel van pril ouderschap. Er komen heel wat regelingen en regels kijken bij verlof. Wij zetten op een rijtje welke verlofregelingen er bestaan, wat de werkgever moet regelen en wat je als werknemer zelf moet doen.

Welke vormen van verlof zijn er op dit moment in Nederland?

Op dit moment zijn er in Nederland 4 verlofregelingen:

  1. Zwangerschapsverlof
  2. Geboorteverlof
  3. Aanvullend partnerverlof
  4. Ouderschapsverlof
Werknemer
Zwangerschapsverlof

Als zwangere werknemer heb je recht op minstens 16 weken zwangerschapsverlof. Je werkgever mag je niet benadelen als en wanneer je dit verlof opneemt, door bijvoorbeeld je loon te verminderen. Het verlof begint tussen de 6 en 4 weken voor de verwachte datum van je bevalling. Mocht er sprake zijn van een meerling of een langdurige ziekenhuisopname door een vroeggeboorte, dan heb je recht op langer verlof. Daarnaast ben je verplicht om de eerste 6 weken van je zwangerschapsverlof aaneengesloten op te nemen.

Geboorteverlof en aanvullend partnerverlof

WOMEN Inc. maakte al eerder een magazine dat volledig is gewijd aan geboorteverlof en aanvullend partnerverlof. Hier zetten we de belangrijkste punten nog eens op een rijtje:

  1. Als partner heb je allereerst recht op geboorteverlof. Dit bestaat uit één keer het aantal werkuren per week en wordt volledig betaald door de werkgever. Bijvoorbeeld: een werknemer die 32 uur per week werkt, krijgt 32 uur geboorteverlof. De werknemer mag dit verlof naar eigen inzicht opnemen, maar is wel verplicht dit binnen 4 weken na de geboorte van het kind te doen.
  2. Daarnaast hebben partners sinds 1 juli 2020 ook recht op aanvullend partnerverlof. Hiermee kunnen partners minimaal 1 week en maximaal 5 weken (5 keer het aantal werkuren per week) verlof opnemen. Hun loon wordt voor 70% doorbetaald door het UWV (niet door de werkgever). Ook dit verlof mogen partners naar eigen inzicht opnemen, maar hier zijn wel een aantal voorwaarden aan verbonden. Zo moet je het geboorteverlof al hebben opgenomen en ben je verplicht binnen 6 maanden na de geboorte van het kind gebruik te maken van het aanvullend partnerverlof.
Ouderschapsverlof

Voor ieder kind tot 8 jaar oud kun je ouderschapsverlof opnemen (voor twee- of meerlingen heb je voor ieder kind recht op ouderschapsverlof). Het ouderschapsverlof duurt maximaal 26 keer het aantal uren dat je per week werkt. Ouderschapsverlof is in principe onbetaald, tenzij dit via de cao van jouw sector anders geregeld is.

Om ouderschapsverlof op te kunnen nemen moeten werknemers aan een van de volgende voorwaarden voldoen:

  1. Juridisch gezien heb je een ‘een familierechtelijke betrekking met het kind’. Dit betekent dat je wettelijk gezien de ‘officiële ouder’ bent.
  2. Je hebt een blijvende verzorgende rol en woont op hetzelfde adres als het kind. Dit geldt bijvoorbeeld voor adoptieouders of pleegouders (hierover later meer).

 

Dit jaar heeft de regering een nieuwe wet aangenomen die vanaf 2 augustus 2022 ingaat. Ouders hebben vanaf die datum recht op een UWV-uitkering ter hoogte van 50% van hun dagloon tijdens het ouderschapsverlof gedurende 9 weken. Om hier een beroep op te kunnen doen, ben je wel verplicht deze 9 weken verlof op te nemen in het eerste levensjaar van het kind.

Werkgever
Wat moet je als werkgever verplicht regelen voor deze vormen van verlof?

Alle 4 de verschillende verlofregelingen gaan niet vanzelf in, dit moet je als werkgever aanvragen voor je werknemer bij het UWV. Daarnaast heb je als werkgever geen loondoorbetalingsverplichting voor het zwangerschapsverlof, aanvullend partnerverlof en het ouderschapsverlof. Hier is het UWV namelijk verantwoordelijk voor. Voor het geboorteverlof ben je als werkgever wel verantwoordelijk voor de volledige doorbetaling van het loon.

Aanvullende tip

Wil je het verlof van je werkgever zo goed mogelijk regelen? Zorg er dan voor dat je werknemers goed geïnformeerd zijn over de verschillende verlofregelingen die bestaan. Daarnaast kun je, indien mogelijk, je werknemer 100% doorbetalen tijdens het aanvullend partnerverlof (in plaats van 70%).

Hoe zit het met kolven en borstvoeding geven?

Hieronder lees je alles over wat er wettelijk geregeld is voor het kolven en geven van borstvoeding op de werkvloer. Hoe zit dit precies en wat kun je als werkgever en werknemer verwachten?

Werknemer
Hebben werknemers het recht om borstvoeding te geven/te kolven onder werktijd?

Ja! Totdat je kind 9 maanden oud is, heb je het recht om dit te doen onder werktijd. Na 9 maanden mag je nog wel borstvoeding geven of kolven op werk, maar dit is dan in je eigen tijd. Voeden of kolven mag maximaal ¼ van je werkdag innemen. Binnen die tijd mag je zo vaak en lang voeden of kolven als nodig is. Deze tijd wordt doorbetaald. Omdat je in deze periode minder uren kunt werken, is het handig als je werkzaamheden daarop worden aangepast.

Het kan fijn zijn om aan je collega’s en werkgever uit te leggen dat je af en toe weg bent om te kolven of voeden, zodat zij begrijpen waarom je deze pauzes neemt. Dit is niet verplicht.

Werkgever
Wat moet je als werkgever regelen voor je werknemer die borstvoeding geeft of kolft?

Je bent als werkgever verplicht een geschikte ruimte beschikbaar te stellen voor je werknemer om te kolven en borstvoeding te geven. Deze ruimte moet rustig, afsluitbaar en tochtvrij zijn en een prettig klimaat hebben.

Waar heb je recht op bij een miskraam?

Dit is een moeilijk en verdrietig onderwerp waar mensen liever niet aan denken tijdens hun zwangerschap. Toch is het goed en belangrijk om te weten wat er in Nederland qua werk geregeld is als je een miskraam krijgt.

In Nederland is er wettelijk niet veel geregeld voor mensen die een miskraam krijgen, in tegenstelling tot een aantal andere landen. In de Filippijnen bijvoorbeeld, hebben mensen die een miskraam krijgen sinds 2019 recht op 105 dagen betaald verlof. Verder nam Nieuw-Zeeland dit jaar een wet aan die stellen recht geeft op drie dagen doorbetaald verlof na een miskraam.

Nederland kan een voorbeeld nemen aan deze landen. Daarom onderzoekt het kabinet momenteel of er ook in Nederland een verlofregeling moet komen voor stellen die een miskraam krijgen. De uitkomsten van dit onderzoek worden voor het eind van 2021 verwacht.

Werknemer
Wat is er op dit moment Nederland geregeld voor mensen die een miskraam krijgen?

In de bestaande regelingen wordt er onderscheid gemaakt tussen de eerste 24 weken van de zwangerschap en de periode daarna:

  1. Als je in de eerste 24 weken van je zwangerschap een miskraam krijgt is er wettelijk gezien niets geregeld en moet je eigenlijk aan het werk. Je kunt je ziek melden en in de praktijk wordt er vaak ziekteverlof opgenomen. In deze periode ben je niet verplicht om je werkgever over de miskraam te vertellen.
  2. Als je na 24 weken een miskraam krijgt, heb je in totaal recht op 16 weken betaald verlof. Jouw werkgever moet een uitkering bij het UWV aanvragen en betaalt jouw salaris op die manier door.

Waar heb je recht op als je een kind adopteert?

In Nederland werden er in 2019 376 verzoeken ingediend voor een adoptie. Helaas staat er wettelijk alleen iets vastgelegd over adoptieverlof en is er verder nog weinig geregeld.

Werknemer 
Heb je als ouder recht op verlof als je een kind adopteert?

Als adoptieouder (of pleegouder) heb je recht op verlof. Adoptieverlof mag maximaal 6 weken duren. Je werkgever is niet verplicht om je loon in deze periode door te betalen. Wel kan de werkgever een adoptie-uitkering voor je aanvragen bij het UWV. Bij deze uitkering heb je recht op 100% uitbetaling van het maximumdagloon. De voorwaarde van het adoptieverlof is dat de rechtbank de adoptie ook heeft uitgesproken. Verder heb je als adoptieouder ook recht op ouderschapsverlof. Je leest daar hierboven meer over terug.

Waar heb je recht op als draagmoeder en wensouder?

Een draagmoeder is iemand die een kind draagt voor anderen, de wensouders. Op het gebied van draagmoederschap en voor wensouders is zeer weinig geregeld in Nederland. Denk als werkgever dus na over aanvullende stappen die je kunt nemen om je werknemer(s) tegemoet te komen. Lees ook het interview met HEMA, waarin ze vertellen hoe zij dit aanpakken door ‘bijzonder geboorteverlof’ aan te bieden aan hun werknemers.

Werknemer

Hoe werkt het met verlof als je draagmoeder bent?

De draagmoeder heeft recht op zwangerschapsverlof en haar eventuele partner heeft op grond van de wet recht op geboorteverlof.

Waar hebben de wensouders recht op?

De Nederlandse wet houdt met het toekennen van verlof slechts rekening met twee mogelijke ouders. Volgens de wet is de draagmoeder juridisch de moeder van het kind. Als de wensouders het kind willen adopteren, kan de draagmoeder na de geboorte het ouderlijk gezag overdragen aan de wensouders, zij worden dan pleegouders en hebben recht op pleegzorgverlof. Na een jaar kunnen ze het  kind adopteren.

Hoe pak je de terugkeer na verlof aan?

Voor kersverse ouders kan de overgang naar werk na verlof lastig zijn. Daarom is het belangrijk om na te denken over de aanpak van de terugkomst. Zowel werkgevers als werknemers moeten hierbij stilstaan en samen afstemmen en afspraken maken.

Werknemer
Wat zijn tips voor werknemers die net ouder zijn geworden en na het verlof terugkeren op werk?

Het is altijd even wennen als je na het krijgen van een kind weer terug aan het werk moet. Er zijn een aantal tips die je kunt toepassen om deze overgang iets makkelijker te laten verlopen:

  1. Ga voordat je verlof eindigt alvast een keer langs op werk.
  2. Begin niet op een maandag, maar ergens midden in de week.
  3. Pas je werkschema aan en bespreek voordat je met verlof gaat goed hoeveel dagen in de week je wil gaan werken.
  4. Vraag ook aan je werkgever of je flexibel kunt werken, dit draagt bij aan een betere werk-zorg balans voor ouders. Zo kan het soms makkelijker zijn om thuis te werken, zodat je meer aandacht hebt voor zorgtaken of de reistijd naar werk hier in kunt steken. Of kijk naar de mogelijkheden om later/eerder te beginnen of langer door te werken.
Wat zijn de regelingen rondom de kinderopvang?

Uit onderzoek van WOMEN Inc. en Ouders van Nu, blijkt dat kinderopvang een belangrijke rol speelt in het realiseren van een goede werk-zorg balans. Werkende ouders krijgen van hun werkgever geen vergoeding voor de kinderopvang. Als werkgever betaal je wel een verplichte bijdrage aan de overheid, waardoor het mogelijk is voor ouders om via die weg een vergoeding voor de kinderopvang te krijgen.

Werkgever
Wat zijn je verplichtingen als werkgever als een werknemer terugkeert op de werkvloer na het zwangerschapsverlof?

Je bent als werkgever verplicht om na de zwangerschap je werknemer terug te laten keren in dezelfde functie, onder dezelfde voorwaarden en omstandigheden als voorheen. De functie of functieomvang (aantal uren dat je werkt) van een werknemer mogen dus niet aangepast worden tijdens of na een zwangerschap, zonder dit als werkgever te overleggen met de desbetreffende werknemer.

Ga als werkgever niet alleen met je zwangere werknemer in gesprek, maar ook met een partner die net ouder is geworden. Ook zij dragen zorg voor het kind en kunnen bijvoorbeeld het aantal uren dat ze werken willen aanpassen.

Wat is er geregeld voor ZZP’ers?

Voor zzp’ers gelden soms net andere regelingen als het aankomt op bijvoorbeeld de uitkering die je ontvangt en je hebt geen recht op partnerverlof. Op deze pagina lees je terug wat als zzp’er je rechten en plichten zijn en op de website van de UWV vind je informatie over de uitkering die je als zelfstandige kunt aanvragen.

Hoe kan je zwangerschapsdiscriminatie voorkomen?

Werkgever

Als werkgever ben je verplicht om voor een discriminatievrije werkomgeving te zorgen. Als het aankomt op zwangerschap en pril ouderschap, moet je als werkgever voldoen aan de rechten en plichten die zijn genoemd in dit artikel. Hieronder valt ook de verplichting om klachten over zwangerschapsdiscriminatie serieus te nemen en zorgvuldig te behandelen.

Werknemer

Vermoed je toch met zwangerschapsdiscriminatie te maken te hebben, dan kun je hier melding van maken bij het Het College voor de Rechten van de Mens.

Zo werkt het bij…

Je leest in het interview met HEMA, Erasmus Universiteit Rotterdam en Kindergarden hoe zij op hun eigen effectieve manier omgaan met onder andere vervanging tijdens verlof en verlof voor regenboog ouders.

Video
Delen

Uw naam

E-mail

Naam ontvanger

E-mail adres ontvanger

Uw bericht

Verstuur

Share

E-mail

Facebook

Twitter

Google+

LinkedIn

Contact

Verstuur

Aanmelden

Meld aan